SQL Server Lisanslama: Core vs CAL, Fiyat ve Azure Arc ESU (2026)

Xen Bilişim ekibi · Microsoft Kayıtlı İş Ortağı · MS-100 / MS-102 / AZ-104 sertifikalı danışmanlar · 25+ yıl saha deneyimi

Özet (TL;DR): SQL Server iki farklı biçimde lisanslanır: çekirdek bazlı (Per-Core) ya da yalnızca Standard sürümde geçerli Sunucu + CAL (kullanıcı/cihaz başına erişim izni). Microsoft'un resmi liste fiyatlarına göre (2026-08 itibarıyla, ~48 TL/USD kurla, KDV hariç) Standard 2 çekirdeklik paket 3.945 dolar (~189.000 TL), Enterprise 2 çekirdeklik paket 15.123 dolar (~726.000 TL); Server+CAL'de sunucu lisansı 989 dolar + kullanıcı başına 230 dolar CAL. Basit hesap: en küçük Per-Core alımının (4 çekirdek minimum) maliyeti 7.890 dolar — Server+CAL bunu yaklaşık 30 kullanıcı/cihazdan sonra geçersiz kılıyor. Destek süresi dolan SQL Server 2016/2019'da Azure Arc üzerinden Genişletilmiş Güvenlik Güncelleştirmeleri (ESU) almak istiyorsanız kritik bir tuzak var: Server+CAL doğrudan ESU'ya uygun değil, önce çekirdek bazlı lisansa geçmeniz gerekiyor.

Kaç sunucunuzda hangi sürüm ve lisans modeli çalıştığını bilmiyor musunuz? Ücretsiz SQL Server lisans envanteri çıkaralım — hangi modelin size uygun olduğunu bir sayfada gösterelim.

SQL Server'da iki lisanslama modeli var: Çekirdek bazlı mı, Sunucu + CAL mi?

Microsoft, SQL Server'ı iki farklı ticari modelle satar ve resmi lisanslama kılavuzuna göre ikisi de geçerlidir; hangisinin size uygun olduğu ortamınızın büyüklüğüne bağlıdır:

• Çekirdek bazlı (Per-Core): SQL Server'ın çalıştığı sunucudaki ya da sanal makinedeki işlemci çekirdeği sayısına göre lisanslarsınız. Bağlanan kullanıcı sayısı önemli değildir — 5 kişi de olsa 5.000 kişi de olsa lisans maliyeti aynıdır. Hem Standard hem Enterprise sürümde kullanılabilir.
• Sunucu + CAL (Client Access License — kullanıcı ya da cihaz başına erişim izni): Bir sunucu lisansı alırsınız, buna ek olarak veritabanına erişecek her kullanıcı veya cihaz için ayrı bir erişim izni (CAL) satın alırsınız. Yalnızca Standard sürümde mevcuttur; Enterprise sürümde bu model artık yeni anlaşmalarda satılmıyor (eski sözleşmelerden kalanlar en fazla 20 çekirdekle sınırlı).

Kısacası: az sayıda bilinen kullanıcınız varsa CAL modeli ucuz kalabilir; çok sayıda kullanıcı, bilinmeyen/değişken erişim (ör. bir web uygulaması arkasında çalışan SQL Server) ya da Enterprise özellikleri gerekiyorsa çekirdek bazlı model tek seçenektir.

Çekirdek bazlı (Per-Core) lisanslama nasıl işler?

Kurallar nettir ve iki kritik eşik içerir:

• Minimum 4 çekirdek/işlemci: Fiziksel bir sunucuyu lisanslarken, işlemci başına en az 4 çekirdek lisansı almanız gerekir — sunucunuzda gerçekte daha az çekirdek olsa bile.
• 2'li paketler halinde satılır: Lisanslar 2 çekirdeklik paketler halinde satılır; tek çekirdek alamazsınız.
• Sanal makinede de minimum 4 çekirdek: Bir sanal makineyi lisanslarken de en az 4 sanal çekirdek (vCore) lisansı gerekir; bu, Yazılım Güvencesi (Software Assurance — Microsoft'un bakım ve yükseltme hakkı sağlayan sözleşmesi) veya abonelik lisansı şartına bağlıdır.

Standard sürüm, SQL Server 2025 belgelerine göre tek örnekte en fazla 4 soket veya 32 çekirdekten (hangisi düşükse) fazlasını kullanamaz — bu sınır SQL Server 2022 ve öncesinde 24 çekirdekti, 2025 ile 32'ye çıkarıldı. Enterprise sürümde ise işletim sistemi ne kadar çekirdek destekliyorsa o kadarı kullanılabilir; ayrıca Yazılım Güvenceniz varsa sınırsız sanallaştırma hakkı kazanırsınız — lisansladığınız fiziksel sunucuda istediğiniz kadar sanal makine ve SQL Server örneği çalıştırabilirsiniz, her birini ayrı ayrı lisanslamanıza gerek kalmaz.

Sunucu + CAL lisanslama nasıl işler?

Bu modelde iki ayrı satın alma yaparsınız: sunucu başına bir sunucu lisansı, bir de veritabanına erişecek her kullanıcı veya cihaz için bir CAL. Dikkat edilmesi gereken üç kural var:

• Dolaylı erişim de CAL gerektirir. Kullanıcı SQL Server'a doğrudan değil de bir web uygulaması ya da raporlama aracı üzerinden erişse bile, o kullanıcı için CAL almanız gerekir.
• Çoklama (multiplexing) CAL sayısını düşürmez. Ara katman yazılımı veya bağlantı havuzu kullanarak erişen gerçek kullanıcı sayısını gizlemeye çalışsanız da, gerçek kullanıcı/cihaz sayısı kadar CAL almanız gerekir.
• Kullandıkça öde (PAYG — Azure üzerinden saatlik faturalama) ile birlikte kullanılamaz. Sunucu+CAL yalnızca geleneksel/hacim lisanslama sözleşmeleriyle satın alınır.

Fiyat tarafında Microsoft'un resmi liste fiyatına göre (2026-08 itibarıyla, KDV hariç): Standard sunucu lisansı 989 dolar (~47.500 TL), her kullanıcı/cihaz CAL'i 230 dolar (~11.000 TL). TL karşılıkları o günkü kura göre değişir — Xen'in CSP paketlerinde kur riskini biz üstleniyoruz, sabit TL faturayla bütçenizi öngörebilirsiniz.

Hangisi daha ucuz? 30 kullanıcı kırılma noktası

Resmi liste fiyatlarını yan yana koyunca basit bir kırılma noktası çıkıyor. En küçük Per-Core alımı, 4 çekirdek minimumu yüzünden 2 paket gerektirir: 2 × 3.945 dolar = 7.890 dolar. Server+CAL tarafında maliyet 989 dolar + (230 dolar × kullanıcı sayısı) formülüyle artar:

Bu hesap, en küçük fiziksel/sanal sunucu için geçerli 4 çekirdeklik minimum senaryoyu varsayıyor — 8 veya 16 çekirdekli bir sunucunuz varsa Per-Core maliyeti daha yüksek başlar ve kırılma noktası daha az kullanıcıda gerçekleşir. Kesin karar için gerçek çekirdek sayınızı ve erişen kullanıcı/cihaz sayınızı birlikte hesaplamak gerekir; Xen'in lisans danışmanlığı bu hesabı sizin ortamınıza göre ücretsiz çıkarır.

Kararı kendi başınıza vermek yerine 15 dakikanızı ayırıp uzmanımızla görüşün — sunucu envanterinizi ve kullanıcı sayınızı birlikte gözden geçirelim. Hızlı sorularınız için WhatsApp'tan da yazabilirsiniz.

Sanal makinede SQL Server: sanal çekirdek mi, fiziksel sunucu mu?

Sanallaştırılmış ortamlarda (Hyper-V, VMware ya da Azure Arc'a bağlı herhangi bir sunucu) üç lisanslama yolu vardır ve her biri farklı maliyet çıkarır:

1. Sanal çekirdek (vCore) bazlı: Yalnızca o sanal makineye ayrılan çekirdek sayısı kadar lisanslarsınız. Aynı fiziksel sunucuda başka yazılımların da çalıştığı karma ortamlarda ya da kontrolünüz dışındaki bir barındırma sağlayıcısında en esnek seçenektir.
2. Fiziksel çekirdek, sanal makinesiz: SQL Server'ı doğrudan fiziksel sunucuya kurarsanız, sunucunun tüm fiziksel çekirdekleri lisanslanır.
3. Fiziksel çekirdek + sınırsız sanallaştırma (yalnızca Enterprise + Yazılım Güvencesi): Fiziksel sunucuyu tek seferde lisanslarsınız, üzerinde istediğiniz kadar sanal makine ve SQL Server örneği çalıştırabilirsiniz.

Microsoft'un resmi örneğinde gösterildiği gibi, aynı fiziksel sunucuda 4 ayrı sanal makinede (2 Standard + 2 Enterprise örneği) çalışan SQL Server'ları tek tek lisanslamak 304 normalize çekirdek (NC — Standard ve Enterprise lisanslarını karşılaştırılabilir birime çeviren ölçü; 1 Standard çekirdek = 1 NC, 1 Enterprise çekirdek = 4 NC) gerektiriyor. Aynı sunucuyu Enterprise + sınırsız sanallaştırma ile tek seferde lisanslamak, sunucunun fiziksel çekirdek sayısına bağlı olarak çoğu zaman belirgin ölçüde daha ucuza geliyor. Kısacası: az sayıda büyük sanal makineniz varsa vCore bazlı; aynı fiziksel sunucuda çok sayıda SQL Server örneği çalıştırıyorsanız fiziksel çekirdek + sınırsız sanallaştırma genelde kazanır.

Buluta taşırken mevcut lisansı kullanma: Azure Hybrid Benefit

Yazılım Güvenceniz (Software Assurance) veya uygun bir abonelik lisansınız varsa, mevcut SQL Server lisanslarınızı Azure'a taşırken yeniden satın almanıza gerek yok. Azure Hybrid Benefit adlı bu program aynı lisansı bulutta kullanmanıza izin verir ve Microsoft'un resmi tanıtımına göre Azure sanal makinelerinde (IaaS) %40'a, Azure SQL Veritabanı/Yönetilen Örnek gibi tamamen yönetilen hizmetlerde (PaaS) %55'e kadar tasarruf sağlayabilir. Enterprise sürümde Yazılım Güvencesi'yle, şirket içindeki her 1 çekirdek karşılığında bulutta 4 çekirdeğe kadar kapasite kullanabilirsiniz (Genel Amaçlı katmanda).

Pratik sonuç: şirket içi lisanslarınızı hâlâ kullanıyorsanız ve buluta kısmen ya da tamamen geçiş planlıyorsanız, önce Yazılım Güvencesi durumunuzu kontrol edin — çoğu zaman gözden kaçan bir tasarruf kalemidir. CSP üzerinden yıllık mı aylık mı ödeme yapacağınızı karşılaştıran rehberimiz, bulut lisans bütçenizi planlarken tamamlayıcı bir kaynak.

Destek süresi biten sürümlerde Azure Arc ESU tuzağı: Server+CAL uygun değil

Burada çoğu Server+CAL müşterisinin kaçırdığı kritik bir kural var. SQL Server 2016 desteği 14 Temmuz 2026'da bitti; SQL Server 2019 desteği de birkaç yıl içinde sona erecek. Yamasız kalmamak için Azure Arc üzerinden Genişletilmiş Güvenlik Güncelleştirmeleri (ESU) almanız gerekiyor — ama Microsoft'un resmi belgesi açıkça belirtiyor: Server+CAL lisanslı bir örneği Azure Arc'a bağladığınızda lisans tipini "Yalnızca Lisans" (License Only) olarak ayarlamanız gerekir — ve bu seçenek ESU aboneliğine uygun değildir. ESU yalnızca "Yazılım Güvenceli Lisans" veya "Kullandıkça Öde" (PAYG) seçeneklerinde açılıyor; ikisi de çekirdek bazlı lisanslama gerektiriyor.

Yani Server+CAL ile lisanslanmış destek-sonu bir SQL Server'ınız varsa, ESU almadan önce çekirdek bazlı lisansa dönüştürmeniz gerekiyor. Microsoft'un belgesi bu dönüşümü açıkça tarif ediyor: Enterprise Server+CAL lisansını çekirdek bazlı lisansa çevirdiyseniz, sürümü de Enterprise Core'a yükseltmeniz öneriliyor (yükseltmeseniz bile Azure Arc kullanımı otomatik olarak Enterprise Core gibi ölçümleniyor). Bu dönüşüm, göç projenizin bütçesine eklenmesi gereken bir kalemdir — 14 Temmuz'dan sonra fark ettiğinizde acele bir ek maliyete dönüşebilir.

Konuyu daha derinlemesine incelemek isterseniz SQL Server 2016 destek sonu ve ESU köprüsü rehberimize göz atın — dört seçeneği, KVKK etkisini ve geri-faturalama tuzağını ayrıntılı anlatıyor.

Saha vakası: 22 kullanıcılı bir mühendislik bürosunda yanlış model 3 yıl fazla ödettirdi

Aşağıdaki vaka anonimleştirilmiştir; sektör ve sayılar gerçektir.

Durum: 22 kişilik bir mühendislik/proje yönetimi bürosu, tek bir SQL Server 2019 Standard örneğini bir masaüstü uygulaması ve haftalık raporlama aracı için kullanıyordu. Önceki BT tedarikçisi sunucuyu çekirdek bazlı 8 çekirdek lisansıyla (4 × 2-çekirdek paket) kurmuştu — oysa sunucunun donanımı 4 çekirdekle sınırlıydı ve erişen kullanıcı sayısı azdı.

Karar noktaları:

• Gerçek donanım çekirdek sayısını (4) ve erişen kullanıcı/cihaz sayısını (22 kişi + 2 servis hesabı = 24 CAL) tek tek çıkardık.
• Raporlama aracının veritabanına dolaylı eriştiğini, dolayısıyla bu kullanıcıların da CAL kapsamına girmesi gerektiğini tespit ettik — önceki tedarikçi bunu atlamıştı.
• Server+CAL maliyetini (989 + 24×230 = 6.509 dolar) mevcut Per-Core yenileme teklifiyle (7.890 dolar) karşılaştırdık.

Sonuç: Bir sonraki Yazılım Güvencesi yenilemesinde firma Server+CAL modeline geçti; yıllık yenileme maliyeti belirgin ölçüde düştü. Üç yıllık birikmiş fazla ödeme, dönüşüm için harcanan danışmanlık süresinin kat kat üzerindeydi. Xen ekibinin rolü: donanım/kullanıcı envanteri, CAL kapsamı analizi (dolaylı erişim dahil), model karşılaştırması ve yenileme sırasında sözleşme dönüşümü. Ders: "hep böyle lisanslanmış" varsayımı, küçük ortamlarda yıllarca süren gereksiz maliyete dönüşebiliyor.

Türkiye'ye özel: Logo/Netsis CAL sayımı ve mevzuat bağlantısı

SQL Server lisanslama kararı Türkiye'deki kurumlarda genelde saf bir teknik hesap değil, yerli ERP ve mevzuat katmanlarıyla iç içe geçiyor:

• Logo Tiger / Netsis / Mikro CAL sayımı: Bu ERP'ler genelde kendi kullanıcı lisanslarını satar, ama SQL Server CAL'i ayrı ve ek bir gerekliliktir. Sık yapılan hata: "ERP lisansımız var, SQL CAL'e gerek yok" varsayımı — CAL, veritabanına erişen her kullanıcı/cihaz için, uygulama lisansından bağımsız olarak gereklidir. Denetimlerde en sık çıkan eksik budur.
• KVKK Madde 12 bağlantısı: 6698 sayılı Kanun'un 12. maddesi kişisel veri barındıran sistemlerde "gerekli teknik tedbir" ister. Lisanssız veya eksik CAL'li bir SQL Server, bir denetimde hem lisans hem uyumluluk bulgusu olarak işaretlenebilir — iki risk aynı kaynaktan çıkar.
• VUK 253 saklama yükümlülüğü: Mali kayıtları tutan SQL Server veritabanlarında 10 yıllık saklama süresi boyunca desteklenen, yamalı ve doğru lisanslanmış bir sürüm çalıştırmak yalnızca teknik değil, vergi mevzuatı açısından da önemlidir.

Yerli ERP bağımlılığınız varsa lisans modelini değiştirmeden önce ERP üreticisinin CAL sayım kurallarını (özellikle dolaylı erişim ve entegrasyon hesapları) teyit edin; bu konuda Microsoft güvenlik ve uyumluluk ekibimiz denetim öncesi hazırlıkta da destek verir.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

SQL Server'da hangi lisanslama modelini seçmeliyim?

Erişen kullanıcı/cihaz sayınız biliniyorsa ve yaklaşık 30'un altındaysa Server+CAL genelde daha ucuzdur. Kullanıcı sayısı bilinmiyorsa (ör. bir web uygulaması arkasında), 30'u aşıyorsa ya da Enterprise özellikleri gerekiyorsa çekirdek bazlı (Per-Core) model tek mantıklı seçenektir.

Server+CAL ile Per-Core arasındaki fiyat farkı hangi kullanıcı sayısında Per-Core lehine döner?

Microsoft'un resmi liste fiyatlarına göre (2026-08), en küçük fiziksel/sanal sunucu senaryosunda (4 çekirdek minimum) kırılma noktası yaklaşık 30 kullanıcı/cihazdır. Daha fazla çekirdekli bir sunucunuz varsa bu eşik daha erken gerçekleşir.

Sanal makinede SQL Server çalıştırıyorum, kaç çekirdek lisanslamam gerekir?

Sanal makineye ayrılan sanal çekirdek (vCore) sayısı kadar, en az 4 çekirdek olacak şekilde lisanslarsınız. Aynı fiziksel sunucuda çok sayıda sanal makine/örnek varsa, Enterprise + Yazılım Güvencesi ile fiziksel sunucuyu tek seferde lisanslayıp sınırsız sanallaştırma hakkından yararlanmak genelde daha ucuzdur.

Mevcut lisansımı Azure'a taşırsam yeniden mi ödemem gerekiyor?

Hayır — Yazılım Güvenceniz varsa Azure Hybrid Benefit ile aynı lisansı bulutta kullanabilir, IaaS'te %40'a, PaaS'te %55'e kadar tasarruf edebilirsiniz. Yazılım Güvencesi yoksa (yalnızca kalıcı/perpetual lisans) bu haktan yararlanamazsınız.

Destek süresi dolan SQL Server 2016/2019'da Server+CAL ile ESU alabilir miyim?

Doğrudan hayır. Azure Arc'a bağladığınızda lisans tipini "Yalnızca Lisans" olarak ayarlamanız gerekir ve bu seçenek Genişletilmiş Güvenlik Güncelleştirmeleri (ESU) aboneliğine uygun değildir. ESU almak için önce çekirdek bazlı lisansa (Yazılım Güvenceli ya da kullandıkça öde) dönüştürmeniz gerekir.

Enterprise sürümde Server+CAL hâlâ satın alınabilir mi?

Hayır, yeni anlaşmalarda artık sunulmuyor. Eskiden Enterprise Server+CAL alan kurumlar bu modelde kalabilir ama örnek başına en fazla 20 çekirdekle sınırlıdır; yeni satın almalarda Enterprise yalnızca çekirdek bazlı satılıyor.

Logo Tiger/Netsis kullanıyorum; ERP lisansım SQL CAL yerine geçer mi?

Hayır. ERP kullanıcı lisansı ile SQL Server CAL'i ayrı gerekliliklerdir. Veritabanına erişen her kullanıcı ve entegrasyon/servis hesabı için ayrıca CAL gerekir; bu genelde denetimlerde en sık çıkan eksik kalemdir.

Sonuç: kararı kullanıcı sayınız ve büyüme planınız belirlesin

SQL Server lisanslamasında tek bir "doğru" cevap yok — doğru olan, ortamınıza uyan cevap. Az sayıda bilinen kullanıcınız varsa Server+CAL yaklaşık 30 kullanıcıya kadar daha ucuz kalıyor; bunun üzerinde, bilinmeyen erişimde ya da Enterprise özellikleri gerektiğinde çekirdek bazlı model kazanıyor. Buluta kısmen geçiş planlıyorsanız Azure Hybrid Benefit'i mutlaka değerlendirin; destek süresi dolan bir sürümünüz varsa Server+CAL'in Azure Arc ESU'ya doğrudan uygun olmadığını unutmayın.

En pahalı hata, lisans modelini hiç sorgulamadan "hep böyleydi" diye yenilemektir. Donanım değiştiğinde, kullanıcı sayınız büyüdüğünde ya da bir göç/ESU kararı gündeme geldiğinde modeli yeniden hesaplamak, çoğu zaman yıllık binlerce dolarlık fark yaratıyor.

Microsoft İstanbul — Xen Bilişim ekibi olarak, SQL Server lisans envanteri çıkarma, model karşılaştırması, Azure Hybrid Benefit uygulaması ve Azure Arc ESU dönüşümünde uçtan uca destek sağlıyoruz. İletişim sayfamızdan ücretsiz lisans değerlendirmenizi alın.